Nieuws

Dat de hedendaagse uitdagingen op het gebied van cybersecurity alleen door samenwerking het hoofd kunnen worden geboden, staat als een paal boven water. De dreigingen zijn te complex voor één organisatie. Het bundelen van krachten vraagt echter om meer dan alleen het bij elkaar brengen van de juiste partijen. Tijdens een nieuwe editie van de Cyber Security Living Lab (CSyLL) Learning Community Conferentie stond daarom één vraag centraal: hoe bouw je effectieve Cyber Learning Communities?

Om hier gezamenlijk een antwoord op te vinden, bracht Peter Roelofsma, lector Risk Management & Cyber Security bij de Haagse Hogeschool en directeur van CSyLL, voor de zesde keer op rij een brede groep betrokkenen uit het cybersecurityveld samen. De thematiek van de dag vormde bovendien een passend podium voor de lancering van CYRCLE Regio West-Nederland: een landelijk programma dat zich richt op het versterken van de cyberweerbaarheid van het mkb door structurele samenwerking tussen onderwijs, onderzoek, ondernemers en overheid. 

Hand in hand
Het middagprogramma, dat zich liet kenmerken door vele toonaangevende sprekers, werd afgetrapt door Bram Hendrawan van Regieorgaan SIA. Met zijn toespraak benadrukte hij het belang en de kracht van onderlinge verbindingen. Volgens hem ontbreekt het Nederland niet aan kennis op het gebied van cybersecurity, maar is het zaak om partijen beter met elkaar in contact te brengen. Op die manier kan informatie haar weg vinden naar bedrijven, professionals en andere betrokkenen. Learning Communities spelen daarin een belangrijke rol. Binnen deze samenwerkingsvormen werken verschillende partijen gezamenlijk aan gedeelde vraagstukken, waarbij leren, onderzoeken en innoveren samengaan.  

Connecting the dots
Ook CYRCLE, een ecosysteem dat berust op vier regionale clusters met ieder een eigen aandachtsgebied, bouwt voort op deze gedachtegang. Zo richt Noord-Nederland zich bijvoorbeeld op operationele technologie en cybersecuritycultuur, terwijl West-Nederland zich onder leiding van Peter richt op cyberrisicomanagement binnen toeleveringsketens en eco-systemen, bijvoorbeeld via simulation and gaming. Het uiteindelijke doel is dat ieder cluster binnen vier jaar uitgroeit tot een sterke Learning Community, die samen met de andere clusters een landelijk ecosysteem vormt.

Ook de programmaleider van CYRCLE, Erik Fledderus, benadrukte het belang van samenwerking. Volgens hem ontstaat cyberweerbaarheid niet door betere technologie alleen, maar juist door mensen samen te brengen. Daarbij wees hij nadrukkelijk op het belang van ketenbewustzijn. Organisaties maken immers steeds vaker deel uit van uitgebreide netwerken, waarin afhankelijkheden en risico’s zich over verschillende partijen verspreiden. ''De zwakste schakel gaat uiteindelijk bepalen of je nat gaat of niet'', aldus Fledderus. Juist daarom ziet hij Learning Communities niet alleen als een innovatieopgave, maar ook als een leer- en ketenopgave. Om cyberweerbaarheid daadwerkelijk te versterken, is het niet genoeg dat partijen naast elkaar werken: ze moeten elkaar ook weten te vinden.

Training the chain, not the company
Ook Peter Roelofsma en gameontwikkelaar Maarten Yntema benadrukten het belang van ketens. Met hun serious game 'TrustPort: Training the Chain, not the Company' oefenen organisaties uit de Rotterdamse haven met het omgaan met cyberincidenten. Daarbij staat niet één organisatie centraal, maar het volledige ecosysteem van samenwerkende partijen. Juist in een sector waarin organisaties steeds sterker van elkaar afhankelijk zijn, is het van belang de weerbaarheid van de hele keten te versterken.

Tijdens de simulatie worden deelnemers geconfronteerd met een realistisch cyberincident waarbij iedere deelnemer over slechts een fractie van de beschikbare informatie beschikt. Om de gevolgen van het incident te beperken, moeten zij onder tijdsdruk informatie uitwisselen, besluiten nemen en gezamenlijk handelen. De game maakt daarmee zichtbaar hoe kwetsbaar een keten kan zijn wanneer organisaties onvoldoende samenwerken of geen gedeeld beeld hebben van de situatie. Zoals Roelofsma benadrukte: "We trainen niet het bedrijf, we trainen het hele ecosysteem." Volgens Yntema ligt juist daar de kracht van serious gaming. "Een simulatie maakt andere verbindingen in je hoofd dan een boek of een lezing," stelde hij. Peter: ''De cyber risk management simulatie kan vervolgens gebruikt worden, voor training, onderzoek en personeelselectie.''

Volgens Peter is het bovendien belangrijk om gezamenlijk een zekere vorm van intuïtie te ontwikkelen, in plaats van slechts de opgestelde regels te volgen. Cyberweerbaarheid gaat namelijk niet alleen gepaard met maatregelen, maar ook met de mate waarin partners een gezamenlijk beeld weten te ontwikkelen van risico’s en verantwoordelijkheden. Dit vatte hij samen met de term Collective Cyber Intuition, waarbij gedeeld begrip en vertrouwen centraal staan. Peter: ''Vertrouwen is niet de voorwaarde voor samenwerking. Vertrouwen is het resultaat van samenwerking.''

De kracht van verbinding
Voor de conferentie nodigde Peter ook andere sprekers uit die het belang van collectieve verantwoordelijkheid onderstrepen. Zo stond Rizal Sebastian, Professor of Future Urban Systems aan De Haagse Hogeschool, stil bij de kracht van (inter)nationale living labs en nam hij de aanwezigen mee in de wereld van de bouw. Volgens hem dient deze sector nog een flinke inhaalslag te maken op het gebied van cybersecurity. Rizal: ''We denken veel na over interoperabiliteit, maar minder over cyberrisico’s.'' Learning communities vormen hierbij volgens hem een uitkomst.

Daniel Kofman en Ruud Welschen (Siemens) onderstreepten dit door te benadrukken hoe belangrijk de onderlinge relatie tussen onderwijs en bedrijfsleven is. Ook stonden de twee stil bij de risico’s die bij operationele technologie om de hoek komen kijken. Ruud: ''Het draait hierbij niet alleen om datalekken, maar ook om mensenlevens.'' Cyber resilience ontstaat volgens hem dan ook pas op het moment dat mensen, processen en technologie gezamenlijk functioneren als één geheel. Bij de creatie van zo een Learning Community is de verbinding tussen mensen tevens van groot belang volgens spreker Daniël Verheyen (Illumic). Niet een overkoepelend programma, maar de gemeenschap is volgens hem datgene waar mensen zich aan verbinden. Informele ontmoetingen, gedeelde interesses en ruimte voor contact zijn daarom belangrijke voorwaarden om duurzame netwerken op te bouwen.

Ook werd er, aan de hand van een presentatie van Ruben Bostelaar (mboRijnland), uitgebreid stilgestaan bij het samenbrengen van onderwijs en bedrijfsleven. Juist nu de behoefte aan cybersecuritytalent groeit, is het noodzakelijk om studenten al tijdens hun opleiding in contact te brengen met actuele vraagstukken. Het versterken van de leerlijn tussen mbo, hbo en het bedrijfsleven draagt hier volgens hem aan bij. Living labs werden daarbij gepresenteerd als ideale omgevingen waarin studenten, onderzoekers en professionals aan de hand van praktijkopdrachten kunnen werken aan hun vaardigheden. Het Cyber Security Living Lab, gevestigd in het Dutch Innovation Park, vormt daarmee een voedingsbodem voor jonge innovators.

Samen vooruit
Tijdens het event was er ook genoeg ruimte voor dialoog. Zo konden deelnemers vragen stellen aan de sprekers en hun ideeën delen. Ook vonden er meerdere panelgesprekken met Ruben Bostelaar, Herman de Bruine, Cor Onderwater, Peter Rietveld en Fabian Cras plaats waarin ze hun inzichten over communityvorming, talentontwikkeling en een leven lang leren deelden. De gesprekken brachten daarmee verschillende perspectieven samen en benadrukten opnieuw het belang van verbinding. Want juist door kennis, ervaring en mensen bij elkaar te brengen, kunnen organisaties van elkaar leren en gezamenlijk werken aan een weerbaarder cybersecurity-ecosysteem. Met de officiële start van CYRCLE Regio West-Nederland is daarvoor een belangrijke stap gezet.

Zelf onderdeel worden van de community? Op 1 december 2026 organiseert het CSyLL de zevende editie van Co-creating the Cyber Security of the Future. Houd de agenda in de gaten.